CEYHAN, IRAK PETROLÜNDE YENİ MERKEZ OLUYOR

Irak'ın petrolünün Türkiye üzerinden dünya piyasalarına ulaştırılmasını sağlayan Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı'nın daha etkin kullanılması planlanırken, ilerleyen süreçte Körfez ülkelerinden gelecek petrolün de Ceyhan üzerinden uluslararası pazarlara taşınması gündemde.

Bu gelişme, Türkiye'nin Orta Doğu'daki petrol üreticileri ile Avrupa ve dünya pazarları arasında kritik bir enerji koridoru olma hedefini güçlendirebilecek önemli adımlardan biri olarak değerlendiriliyor.

CEYHAN'A GÜNLÜK EN AZ 750 BİN VARİL PETROL

Irak Başbakanı Ali Falih ez-Zeydi'nin 28 Temmuz'da Türkiye'ye günlük 1 milyon varile kadar petrol sağlayabileceklerini açıklamasının ardından iki ülke arasında önemli bir anlaşma imzalandı.

1 Ağustos'ta imzalanan bir yıllık anlaşma kapsamında, Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı üzerinden Ceyhan'a günlük en az 750 bin varil ham petrol taşınması ve yüklenmesi öngörülüyor.

Yaklaşık 1,5 milyon varillik günlük teknik kapasiteye sahip boru hattının daha etkin kullanılması, Ceyhan'a ulaşan Irak petrolünün önemli ölçüde artırılmasını sağlayabilir.

İlerleyen dönemde Kuveyt ve diğer Körfez ülkelerinden gelecek petrolün de aynı güzergah üzerinden dünya piyasalarına ulaştırılması planlanıyor.

HÜRMÜZ'E ALTERNATİF GÜZERGAH ÖNE ÇIKIYOR

Orta Doğu'daki gelişmeler enerji ticaretinde alternatif güzergahların önemini artırırken, Ceyhan'ın stratejik konumu da yeniden öne çıkıyor.

Özellikle Hürmüz Boğazı üzerinden petrol taşımacılığında yaşanabilecek kesintiler, bölgedeki üreticilerin farklı ihracat rotalarına olan ihtiyacını artırıyor.

Türkiye üzerinden Akdeniz'e ulaşan petrolün Ceyhan'dan dünya pazarlarına sevk edilebilmesi, enerji arz güvenliği açısından alternatif bir koridor oluşturma potansiyeli taşıyor.

Bu nedenle Irak petrolünün daha yüksek miktarlarda Ceyhan'a ulaşması yalnızca ticari bir gelişme değil, aynı zamanda Türkiye'nin bölgesel enerji denklemindeki konumunu güçlendirebilecek stratejik bir adım olarak değerlendiriliyor.

TÜRKİYE-IRAK İŞBİRLİĞİ ÜRETİME DE UZANIYOR

Türkiye ile Irak arasındaki enerji ilişkileri yalnızca petrol taşımacılığıyla sınırlı kalmıyor. İşbirliği, petrol ve doğal gaz üretim alanlarına da genişliyor.

Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı'nın (TPAO), 2028 yılında günlük yaklaşık 500 bin varile ulaşması beklenen petrol ve doğal gaz üretimini orta vadede 1 milyon varile çıkarma hedefi doğrultusunda yurt dışındaki faaliyetlerini artırması planlanıyor.

Bu stratejinin Irak ayağında ise Kerkük önemli bir merkez olarak öne çıkıyor.

TPAO, 28 Temmuz'da bp Energy Company of Kirkuk Limited'in yüzde 15 hissesini satın aldı. Anlaşma kapsamında TPAO, bp ve ConocoPhillips'in Baba ve Avanah kubbeleri ile Bai Hassan, Jambur ve Khabbaz sahalarında üretimin artırılması için birlikte çalışması öngörülüyor.

Böylece Türkiye'nin Irak'la enerji ilişkisi üretimden taşımacılığa uzanan daha kapsamlı bir yapıya dönüşüyor.

“CEYHAN, HÜRMÜZ'E ALTERNATİF OLABİLİR”

Orta Doğu Araştırmaları Merkezi (ORSAM) Irak Çalışmaları Araştırmacısı Sercan Çalışkan, Irak'ın Türkiye'ye günlük 1 milyon varile kadar petrol sağlayabileceğine ilişkin açıklamasının iki ülke arasında enerji işbirliğinin geliştirilmesi yönündeki siyasi iradeyi ortaya koyduğunu belirtti.

Çalışkan'a göre kısa vadede hedeflenen miktara ulaşmak teknik açıdan bazı zorluklar taşısa da Ankara ve Bağdat'ın mevcut kapasiteyi artırma konusunda ortaya koyduğu siyasi irade, sürecin hızlanmasına katkı sağlayabilir.

Çalışkan, Türkiye açısından gelişmenin yalnızca daha fazla petrol ithalatı anlamına gelmediğine dikkat çekerek, Irak petrolünün Ceyhan üzerinden daha yüksek hacimlerde dünya piyasalarına ulaştırılmasının Türkiye'nin enerji merkezi olma hedefini destekleyeceğini ifade etti.

Ayrıca bu güzergahın gelişmesinin, enerji arz güvenliği bakımından Hürmüz Boğazı'na olan bağımlılığın kısmen azaltılmasına katkı sağlayabileceği değerlendiriliyor.

“GÜNLÜK 1 MİLYON VARİL TEKNİK OLARAK MÜMKÜN”

Türkiye Enerji Stratejileri ve Politikaları Araştırma Merkezi (TESPAM) Başkanı Oğuzhan Akyener de Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı'nın yaklaşık 1,5 milyon varillik günlük teknik kapasiteye sahip olduğunu belirtti.

Akyener, bu nedenle hattın teknik açıdan kısa sürede günlük 1 milyon varil petrol taşıyabilecek kapasiteye ulaşmasının mümkün olduğunu söyledi.

Ancak burada belirleyici unsurun yalnızca boru hattının kapasitesi olmadığını belirten Akyener, Ceyhan'a yönlendirilebilecek petrol miktarının da kritik olduğunu vurguladı.

Irak'ın kuzeyindeki üretimin yanı sıra orta ve güney bölgelerden gelecek petrolün de bu güzergaha yönlendirilmesiyle hedeflenen miktara ulaşılabileceği ifade ediliyor.

KERKÜK VE BASRA HATLARI ÖNEM KAZANIYOR

Irak'ın farklı bölgelerindeki petrol üretiminin Türkiye güzergahına yönlendirilmesi halinde Ceyhan'a ulaşan petrol miktarının daha da artırılması mümkün olabilir.

Kerkük'e Basra bölgesinden petrol sevkiyatı yapılabildiğine dikkat çekilirken, Kuzey Irak'taki üretime Basra ve Bağdat çevresinden gelecek petrolün eklenmesiyle günlük 1 milyon varillik hedefe ulaşılabileceği değerlendiriliyor.

Bu senaryonun gerçekleşmesi halinde Ceyhan, yalnızca Irak'ın kuzeyindeki petrolün çıkış noktası olmaktan çıkarak Irak ve Körfez petrolünün dünya piyasalarına ulaştırıldığı daha geniş kapsamlı bir enerji merkezine dönüşebilir.

TÜRKİYE'NİN ENERJİ MERKEZİ HEDEFİ GÜÇLENİYOR

Irak'tan Türkiye'ye petrol akışının artırılması, Ceyhan'ın kapasitesinin daha etkin kullanılması ve TPAO'nun Irak'taki üretim projelerine dahil olması birlikte değerlendirildiğinde, iki ülke arasındaki enerji ilişkilerinin yeni bir boyut kazandığı görülüyor.

Günlük 1 milyon varile kadar petrol akışı hedefinin gerçekleşmesi, Türkiye'nin enerji arz güvenliğine katkı sağlarken Ceyhan'ın uluslararası petrol ticaretindeki ağırlığını da artırabilir.

Aynı zamanda Ceyhan'a daha fazla ham petrol gelmesi, bu petrolün Türkiye'deki rafinerilerde işlenerek akaryakıt ve petrokimya ürünlerine dönüştürülmesi ve uluslararası pazarlara sunulması açısından da yeni fırsatlar yaratabilir.

Türkiye açısından ortaya çıkan tablo, yalnızca bir petrol taşıma güzergahının daha fazla kullanılması anlamına gelmiyor. Irak'tan üretime, Kerkük'ten Ceyhan'a, boru hatlarından dünya piyasalarına uzanan yeni enerji denkleminde Türkiye'nin bölgesel rolünün güçlenmesi hedefleniyor.