TÜRKİYE’DE YAPAY ZEKÂ İÇİN YENİ DÖNEM: ULUSAL KURUL GELİYOR

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda hazırlanan 2026-2030 dönemi Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı kapsamında oluşturulacak yeni yapı ile yapay zekâ alanındaki ulusal önceliklerin belirlenmesi, yatırımların yönlendirilmesi ve kamu kurumları arasındaki koordinasyonun güçlendirilmesi hedefleniyor.

Yeni sistemin temelinde stratejik yönlendirme, uygulamaların takibi, etik rehberlik ve teknik güvenlik değerlendirmesi olmak üzere dört ana işlev bulunacak.

EN ÜST KARAR VE KOORDİNASYON ORGANİ OLACAK

Ulusal Yapay Zekâ Kurulu, Türkiye’nin yapay zekâ politikalarında en üst düzey karar ve eş güdüm organı olarak yapılandırılacak.

Kurulun; yapay zekâ alanında stratejilerin belirlenmesi, önceliklerin sıralanması, kaynakların yönlendirilmesi, risklerin değerlendirilmesi ve etik ilkelerin oluşturulması gibi kritik konularda karar alması planlanıyor.

İlgili bakanlıklar ile bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşların katılımıyla çalışacak kurul, ulusal öncelikleri ve yıllık uygulama planlarını onaylayacak.

Kamu kurumları arasında ortaya çıkabilecek yetki uyuşmazlıkları ve koordinasyon sorunlarının çözümünde de kurulun aktif rol üstlenmesi bekleniyor.

BÜYÜK YATIRIMLARIN ROTASINI BELİRLEYECEK

Yapay zekâ ekosistemine yönelik büyük ölçekli kamu yatırımlarının ve ekosistem yatırımlarının yönlendirilmesi de kurulun görevleri arasında bulunacak.

Bu kapsamda Türkiye'nin yapay zekâ alanında kaynaklarını daha stratejik kullanması ve yatırımlarını ulusal önceliklerle uyumlu hale getirmesi amaçlanıyor.

Kurulun sekretarya hizmetlerini ise Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı bünyesindeki Milli Teknoloji ve Yapay Zekâ Genel Müdürlüğü yürütecek.

Sekretarya, alınan kararların uygulanmasını takip edecek, eylem bazlı ilerleme raporları hazırlayacak ve performans göstergelerini izleyecek.

HER YIL YAPAY ZEKÂ POLİTİKA MEKTUBU YAYIMLANACAK

Yeni yapılanmanın dikkat çeken unsurlarından biri de her yıl yayımlanması planlanan “Ulusal Yapay Zekâ Politika Mektubu” olacak.

Bu mektupla kamuoyuna ve yatırımcılara Türkiye’nin yapay zekâ alanında izleyeceği politikalar konusunda yol haritası sunulması hedefleniyor.

Böylece hem kamu kurumlarının hem de özel sektörün gelecek dönem yatırımlarını daha öngörülebilir bir politika çerçevesinde planlaması amaçlanıyor.

EYLEMLER ŞEFFAF PORTALDAN TAKİP EDİLECEK

Yapay zekâ Eylem Planı kapsamında oluşturulacak Program Ofisi, uygulamaların takibinde önemli bir görev üstlenecek.

Program Ofisinin görevleri arasında yıllık uygulama planlarının hazırlanması, eylemlerin projelendirilmesi ve çalışmaların düzenli biçimde takip edilmesi bulunacak.

Ayrıca “Ulusal Yapay Zekâ İlerleme ve Şeffaflık Portalı” işletilecek.

Portal üzerinden her eylem için;

• Sorumlu kurum,
• Alt görevler,
• Uygulama takvimi,
• Bütçe gerçekleşmesi,
• Hedefler,
• Performans göstergeleri,
• Mevcut durum

gibi bilgiler kamuoyuyla paylaşılacak.

Eylemlerin ilerleme durumu ise yeşil, sarı ve kırmızı göstergelerle takip edilebilecek.

Böylece vatandaşlar ve yatırımcılar, Türkiye’nin yapay zekâ alanındaki çalışmalarının hangi aşamada olduğunu ölçülebilir göstergeler üzerinden görebilecek.

KURUMLARIN GÖREVLERİ TEK TEK BELİRLENECEK

Kamu kurumları arasındaki görev karmaşasının önüne geçmek amacıyla her eylem için ayrıntılı bir görev dağılımı matrisi hazırlanacak.

Bu matriste karar alma, uygulama, teknik değerlendirme, etik rehberlik, mevzuata uyum, bütçe tahsisi ve izleme gibi görevler ayrı ayrı tanımlanacak.

Sistem sayesinde kurumlar arasındaki yetki çakışmalarının, aynı işin birden fazla kurum tarafından yapılmasının ve sorumluluğu belirsiz faaliyetlerin azaltılması hedefleniyor.

Kişisel veriler ve ticari sırlar ise kamuya açık portalın kapsamı dışında tutulacak. Kurumların iç yönetim ekranlarına erişim de rol tabanlı yetkilendirme sistemiyle sağlanacak.

YAPAY ZEKÂ İÇİN ETİK KURUL KURULACAK

Yeni yapılanmanın bir diğer önemli ayağını Ulusal Yapay Zekâ Etik Kurulu oluşturacak.

Kamu, özel sektör, akademi ve sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerinden oluşması planlanan kurul, yapay zekâ uygulamalarının toplumsal açıdan güvenli ve sorumlu şekilde geliştirilmesine yönelik rehberler hazırlayacak.

Kurulun çalışma alanları arasında adalet ve yanlılık, açıklanabilirlik, veri menşei, güvenlik, sağlamlık ve insan gözetimi gibi başlıklar yer alacak.

Özellikle çocuklar ve hassas gruplara yönelik yapay zekâ uygulamaları kurulun öncelikli çalışma alanlarından biri olacak.

VATANDAŞLARIN BAŞVURULARI DA DEĞERLENDİRİLECEK

Vatandaşlar ve yapay zekâ sistemlerinin kullanıcıları tarafından yapılacak başvuruların da belirlenen süreler içerisinde değerlendirilmesi planlanıyor.

Etik Kurul, başvurular kapsamında rehberlik ve etik değerlendirme yapacak, gerekli durumlarda konuyu ilgili kurumlara yönlendirecek.

Ancak kurulun bağlayıcı denetim veya yaptırım yetkisi bulunmayacak. Denetim ve yaptırım gerektiren durumlarda yetki, ilgili sektörel düzenleyici kurumlar tarafından kullanılacak.

Yargısal işlevlerle bağlantılı yapay zekâ uygulamalarının ise ilgili yargı kurumlarının görüşleri ve kendi görev alanları çerçevesinde ele alınması öngörülüyor.

ETİK KURULUN BİR YIL İÇİNDE OLUŞTURULMASI HEDEFLENİYOR

Türkiye’nin yapay zekâ politikalarında yeni bir yönetim modeli oluşturmayı amaçlayan düzenleme ile yapay zekânın güvenli, adil, şeffaf ve insan odaklı biçimde geliştirilmesi hedefleniyor.

Ulusal Yapay Zekâ Kurulu ile stratejik kararların merkezileştirilmesi, Program Ofisi ile uygulamaların takip edilmesi ve Etik Kurul ile toplumsal güvence mekanizmasının güçlendirilmesi planlanıyor.

Ulusal Yapay Zekâ Etik Kurulunun ise bir yıl içerisinde oluşturulması hedefleniyor.

Yeni sistemin hayata geçirilmesiyle Türkiye’nin yapay zekâ alanındaki yatırımlarını, kamu uygulamalarını ve etik standartlarını daha koordineli bir yapı altında yürütmesi amaçlanıyor.