TÜRKİYE’NİN YÜKSEK TEKNOLOJİ HAMLESİ: AR-GE YATIRIMLARI 10 YILDA 45 KAT ARTTI

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerinden derlenen bilgilere göre, savunma, havacılık, uzay ve stratejik teknoloji alanlarında ilerlemeyi destekleyen AR-GE yatırımları, Türkiye’nin son 10 yıldaki teknoloji ve üretim politikalarında önemli bir yer edindi.

10 YILDA 2,5 TRİLYON LİRALIK AR-GE HARCAMASI

Türkiye’nin toplam araştırma ve geliştirme harcamaları da 2016-2025 döneminde önemli ölçüde arttı. 2016 yılında 29 milyar 412 milyon lira olan toplam AR-GE harcaması, 2025 yılında 980 milyar 428 milyon liraya ulaşarak yaklaşık 33 katına çıktı.

On yıllık dönemde gerçekleştirilen toplam AR-GE harcaması ise 2 trilyon 550 milyar 292 milyon lira olarak kayıtlara geçti.

Yıllara göre toplam AR-GE harcamaları şöyle gerçekleşti:

• 2016: 29 milyar 412 milyon TL

• 2021: 101 milyar 738 milyon TL

• 2022: 198 milyar 670 milyon TL

• 2023: 377 milyar 542 milyon TL

• 2024: 651 milyar 822 milyon TL

• 2025: 980 milyar 428 milyon TL

AR-GE harcamalarının Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYH) içindeki payı da yükseldi. 2016 yılında yüzde 1,12 olan oran, 2025 yılında yüzde 1,55 olarak gerçekleşti.

YÜKSEK TEKNOLOJİ İMALAT SANAYİSİNDE İLK SIRADA

İmalat sanayisinde teknoloji düzeylerine göre yapılan AR-GE harcamalarında son yıllarda yüksek teknoloji faaliyetleri öne çıktı. Verilerin tutulmaya başlandığı ilk yıllarda orta-yüksek teknoloji yatırımları ön plandayken, sonraki dönemde yüksek teknoloji alanındaki harcamalar ilk sıraya yerleşti.

2025 yılı verilerine göre imalat sanayisindeki toplam AR-GE harcaması 322 milyar 656 milyon liraya ulaştı. Bu tutarın yüzde 47,7’si yüksek teknoloji faaliyetinde bulunan girişimler tarafından gerçekleştirildi.

Teknoloji gruplarına göre imalat sanayisi AR-GE harcamalarının dağılımı şöyle oldu:

• Yüksek teknoloji: Yüzde 47,7

• Orta-yüksek teknoloji: Yüzde 40,7

• Orta-düşük teknoloji: Yüzde 7,2

• Düşük teknoloji: Yüzde 4,4

Veriler, imalat sanayisindeki araştırma ve geliştirme kaynaklarının önemli bölümünün yüksek ve orta-yüksek teknoloji faaliyetlerinde yoğunlaştığını ortaya koydu.

AR-GE PERSONELİ 317 BİNİ AŞTI

Türkiye’de araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde çalışan personel sayısı da son 10 yılda önemli ölçüde arttı. Tam zaman eş değeri (TZE) esasına göre 2016 yılında 139 bin 177 olan AR-GE personeli sayısı, 2025 yılında 317 bin 982’ye yükseldi. Böylece çalışan sayısına 178 bin 805 kişi eklendi.

Kadın AR-GE personelinin sayısı da artış gösterdi. 2016 yılında 43 bin 48 olan kadın çalışan sayısı, 2025 yılında 108 bin 453’e çıktı. Kadınların toplam AR-GE personeli içindeki payı ise aynı dönemde yüzde 31,4’ten yüzde 34,1’e yükseldi.

AR-GE ÇALIŞANLARININ YÜZDE 31’İ DOKTORA DÜZEYİNDE

2025 yılı verileri, AR-GE personelinin eğitim düzeyine ilişkin dağılımı da ortaya koydu. Buna göre çalışanların yüzde 40,6’sı lisans mezunlarından oluştu.

Doktora veya eş değeri eğitim düzeyine sahip personelin oranı yüzde 31 olurken, yüksek lisans mezunlarının payı yüzde 19,4 olarak kaydedildi. Meslek yüksekokulu mezunları yüzde 4,9, lise ve altı eğitim düzeyine sahip çalışanlar ise yüzde 4,1 pay aldı.

AR-GE HARCAMALARINDA İSTANBUL İLK SIRADA

Bölgesel dağılım incelendiğinde, 2025 yılında en yüksek AR-GE harcamasının İstanbul’da gerçekleştirildiği görüldü. İstanbul’u Ankara izlerken, Kocaeli ile Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova’nın yer aldığı bölge de öne çıkan merkezler arasında yer aldı.

MİLLİ TEKNOLOJİ HAMLESİYLE YÜKSEK TEKNOLOJİYE ODAKLANMA

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının Milli Teknoloji Hamlesi kapsamında yürüttüğü çalışmalarla birlikte yüksek teknoloji alanındaki AR-GE yatırımlarının hız kazandığı belirtiliyor.

TÜİK verileri, Türkiye’nin toplam AR-GE harcamalarındaki büyümenin yanı sıra imalat sanayisinde yüksek teknoloji faaliyetlerinin ağırlığının da arttığını gösteriyor. Yüksek teknolojiye yapılan 154 milyar liralık AR-GE harcaması ve imalat sanayisindeki yüzde 47,7’lik pay, bu alandaki yatırımların Türkiye’nin araştırma, üretim ve teknoloji kapasitesindeki yerini ortaya koyuyor.