TÜRKİYE-PAKİSTAN-SUUDİ ARABİSTAN SAVUNMA İTTİFAKI MECLİS YOLUNDA

TBMM Dışişleri Komisyonu Başkanı Fuat Oktay, anlaşmanın gelecek hafta salı günü komisyonda ele alınacağını açıkladı. Dış saldırı durumunda karşılıklı yardım, savunma sanayisinde ortak üretim, teknoloji paylaşımı, istihbarat iş birliği ve müşterek güvenlik mekanizmalarını kapsayan anlaşmanın Türkiye’deki onay süreci böylece yeni bir aşamaya geçti.

MEKKE ANLAŞMASI DIŞİŞLERİ KOMİSYONU GÜNDEMİNDE

Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması için Türkiye Büyük Millet Meclisinde onay süreci başladı. Anlaşmanın onaylanmasının uygun bulunduğuna ilişkin kanun teklifi, TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş’un imzasıyla Meclis Dışişleri Komisyonuna sevk edildi.

TBMM Dışişleri Komisyonu Başkanı Fuat Oktay, komisyonun gelecek hafta salı günü toplanmasının planlandığını ve anlaşmanın tüm boyutlarıyla değerlendirileceğini bildirdi.

Komisyondaki görüşmelerin ardından teklifin kabul edilmesi halinde düzenlemenin TBMM Genel Kurulunun gündemine gelmesi bekleniyor. Anlaşmanın Türkiye açısından yürürlüğe girebilmesi için ilgili onay sürecinin tamamlanması gerekiyor.

DIŞ SALDIRIYA KARŞI KARŞILIKLI YARDIM ÖNGÖRÜLÜYOR

Anlaşmanın en dikkat çekici hükümleri, taraf ülkelerden birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırı halinde diğer tarafların sağlayacağı desteği düzenliyor.

Metnin 2. maddesine göre, taraflardan herhangi birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırı, bütün taraflara yönelik bir saldırı olarak kabul ediliyor. Böyle bir durumda taraflar, saldırıya uğrayan ülkeye mevcut karşılıklı yardım olanaklarını kullanarak derhal destek sağlamayı taahhüt ediyor.

Bu desteğin kapsamı ve niteliği, ihtiyaç duyulan yardımın objektif değerlendirmesinin ardından belirlenecek. Askerî imkân ve kabiliyetler de dâhil olmak üzere mevcut kaynaklar çerçevesinde iş birliği yapılması öngörülüyor.

Düzenlemede, Birleşmiş Milletler Şartı’nın 51. maddesinde tanınan meşru müdafaa hakkına atıfta bulunuluyor. Böylece ortak savunma yükümlülüğü, uluslararası hukukun ilgili hükümleri çerçevesinde tanımlanıyor.

Anlaşmanın 1. maddesi de tarafların bağımsızlıklarını, egemenliklerini, toprak bütünlüklerini ve uluslararası alanda tanınan sınırlarını korumak amacıyla iş birliği yapmasını öngörüyor.

SAVUNMA SANAYİSİNDE ORTAK ÜRETİM VE TEKNOLOJİ PAYLAŞIMI

Mekke Anlaşması yalnızca askerî savunma alanındaki karşılıklı yardımla sınırlı kalmıyor. Metin, üç ülkenin savunma sanayisi alanında da iş birliğini geliştirmesini öngörüyor.

Anlaşmanın 7. maddesi kapsamında tarafların karşılıklı mutabakat temelinde şu alanlarda iş birliğini desteklemesi planlanıyor:

• Ortak savunma üretimi: Savunma sanayisi kuruluşları arasında ortak üretim faaliyetlerinin geliştirilmesi.

• Araştırma ve geliştirme: İleri teknoloji gerektiren alanlarda ortak Ar-Ge projeleri yürütülmesi ve savunma inovasyonunun desteklenmesi.

• Teknoloji paylaşımı: Savunma sanayisi kurumları arasında teknoloji geliştirme ve uzmanlık paylaşımının artırılması.

• Nitelikli insan kaynağı: Taraf ülkelerin topraklarında uzman personel aracılığıyla eğitim ve yetiştirme faaliyetlerinin yürütülmesi.

• Bilgi ve deneyim aktarımı: Savunma araştırmaları, inovasyon ve uygulamalardan edinilen tecrübelerin paylaşılması.

Bu başlıklar, savunma alanındaki iş birliğinin yalnızca askerî kapasiteyle değil, üretim, teknoloji geliştirme ve uzman personel yetiştirme süreçleriyle de desteklenmesini amaçlıyor.

SİLAH, MÜHİMMAT VE LOJİSTİK DESTEĞİ

Anlaşmanın 10. maddesi, taraflar arasındaki lojistik destek mekanizmasını düzenliyor.

Buna göre taraflar; lojistik destek hizmetlerinin mevcut olmasına ve uyumluluğuna bağlı olarak barışta, savaşta ve diğer olağanüstü durumlarda birbirlerine destek sağlayacak.

Bu kapsamda silah, mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer askerî teçhizatın karşılıklı tedariki öngörülüyor.

Anlaşmanın 3. maddesi ise savunma, savunma sanayisi ve güvenlik alanlarındaki yakın iş birliğinin yanı sıra silahlı kuvvetler arasındaki ilişkilerin geliştirilmesini ve ortak faaliyetlerin uygulanmasını kapsıyor.

6. madde kapsamında da personel değişimi, ortak eğitim programları, askerî tatbikatlar ve silahlı kuvvetlerin birlikte çalışabilirliğini artırmaya yönelik faaliyetlerin teşvik edilmesi planlanıyor.

ÜÇ ÜLKE ARASINDA STRATEJİK KOMİTE KURULACAK

Anlaşmanın uygulanmasını koordine etmek ve ortak savunma iş birliğine yön vermek amacıyla Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi kurulması öngörülüyor.

Metnin 8. maddesine göre komite; taraf ülkelerin dışişleri bakanları, savunma bakanları ve genelkurmay başkanlarından oluşacak.

Komitenin temel görevleri arasında ortak savunma yaklaşımına stratejik yön vermek, güvenlik iş birliğini geliştirmek ve anlaşmanın uygulanması sırasında ortaya çıkabilecek sorunları ele almak bulunuyor.

Komitenin taraflar arasında dönüşümlü ev sahipliğiyle yılda iki kez toplanması öngörülüyor. Üç ülkenin liderleri ise gerekli görülmesi halinde yılda bir kez bir araya gelebilecek.

Komite, ihtiyaç duyulması durumunda alt komiteler de oluşturabilecek. Anlaşmada belirlenen iş birliği alanlarının uygulanması için taraflar arasında ek anlaşmalar veya protokoller hazırlanması da mümkün olacak.

SEKRETARYA SUUDİ ARABİSTAN’DA KURULACAK

Anlaşmanın kurumsal yapısı kapsamında daimi bir sekretarya oluşturulması planlanıyor. Sekretaryanın merkezi Suudi Arabistan’da bulunacak ve kurumun işleyişine ilişkin düzenlemeler çekirdek tarafların oydaşmasıyla belirlenecek.

Sekretaryaya, taraflar arasında dönüşümlü olarak üç yıllığına görevlendirilecek bir genel sekreter başkanlık edecek. Anlaşma metnine göre ilk genel sekreter Pakistan vatandaşı olacak.

İttifaka yeni ülkelerin katılımı da belirli koşullara bağlanıyor. Komite, anlaşmaya başka tarafların katılımına ilişkin usul ve esasları çekirdek tarafların oydaşmasıyla belirleyebilecek.

Bu yapı, anlaşmanın yürütülmesi ve taraflar arasındaki koordinasyon için ortak bir kurumsal mekanizma oluşturulmasını hedefliyor.

İSTİHBARAT PAYLAŞIMI VE TERÖRLE MÜCADELE

Mekke Anlaşması, güvenlik iş birliğinin yanı sıra terörle mücadele ve istihbarat paylaşımına ilişkin hükümler de içeriyor.

5. madde, terörizmin tüm biçimleriyle mücadelede mevcut iş birliğinin ve ortak çabaların güçlendirilmesini öngörüyor. Bu çalışmaların operasyonel düzeyde iş birliğini de kapsayabileceği belirtiliyor.

9. madde uyarınca taraflar, bilgi güvenliği ve verilerin korunmasına ilişkin kurallara riayet ederek karşılıklı mutabakatla belirlenen güvenli kanallar üzerinden istihbarat paylaşımında bulunacak.

Anlaşmanın 13. maddesi ise gizlilik dereceli bilgi ve belgelerin korunmasını düzenliyor. Bu tür belgelerin taraflar dışındaki devletler, şirketler veya kişilerle paylaşılmaması; erişimin yalnızca gerekli güvenlik yetkisine sahip kişilere ve “bilmesi gereken” ilkesi doğrultusunda sağlanması öngörülüyor.

Bu hükümlerle üç ülke arasındaki güvenlik koordinasyonunun belirli gizlilik ve bilgi güvenliği kuralları çerçevesinde yürütülmesi amaçlanıyor.

ANLAŞMA SÜRESİZ OLACAK, İLK 10 YIL ÇEKİLME MÜMKÜN OLMAYACAK

Anlaşmanın yürürlüğe girmesi ve sona erdirilmesine ilişkin hükümler de metinde yer alıyor.

16. maddeye göre, anlaşma tarafların kendi iç hukuklarında öngörülen usullere göre onaylanacak ve son onay belgesinin Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi sekretaryasına tevdi edildiği tarihte yürürlüğe girecek.

Anlaşma metninde ayrıca tarafların, yürürlüğe girmesini izleyen ilk 10 yıl boyunca anlaşmadan ayrılamayacağı belirtiliyor. Bu sürenin ardından çekilmek isteyen tarafın en az üç ay önceden yazılı bildirimde bulunması gerekiyor.

Metnin 14. maddesi, anlaşmanın yorumlanması veya uygulanmasından doğabilecek uyuşmazlıkların istişare ve görüşmeler yoluyla dostane biçimde çözülmesini öngörüyor. 15. maddeye göre ise anlaşma, çekirdek taraflar arasında istişare ve oybirliğiyle değiştirilebilecek.

Anlaşma, tarafların daha önce imzaladığı uluslararası anlaşmalardan kaynaklanan hak ve yükümlülüklerini de saklı tutuyor.

TÜRKÇE, ARAPÇA VE İNGİLİZCE METİN HAZIRLANDI

Mekke Ortak Savunma Anlaşması, Türkçe, Arapça ve İngilizce olmak üzere üç dilde hazırlanmış üç asıl nüshadan oluşuyor.

Metinde, diller arasındaki olası yorum farklılıklarında İngilizce metnin esas alınacağı belirtiliyor.

Anlaşmanın 11. maddesi, uluslararası hukuk ile taraf ülkelerin ilgili iç hukuklarını saklı tutarken, uygulama sırasında ihtiyaç duyulması halinde ilave yasal düzenlemelerin önerilebilmesine imkân tanıyor.

SÜREÇTE SIRADAKİ AŞAMA TBMM GENEL KURULU

Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın Türkiye’deki onay sürecinde sıradaki aşama, TBMM Dışişleri Komisyonunda yapılacak görüşmeler olacak.

Komisyonun teklifi kabul etmesi halinde düzenlemenin Genel Kurula sunulması bekleniyor. Anlaşmanın Türkiye bakımından yürürlüğe girmesi ise parlamenter onay sürecinin ve metinde belirtilen diğer işlemlerin tamamlanmasına bağlı olacak.

Dış saldırı halinde karşılıklı yardım, savunma sanayisinde ortak üretim, askerî lojistik, istihbarat paylaşımı ve ortak karar mekanizmalarını kapsayan anlaşma, Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasındaki savunma iş birliğine ilişkin kapsamlı bir çerçeve oluşturuyor.