SICAKLIKTA 75 YILLIK REKOR

Bilim insanları, yalnızca ortalama sıcaklıkların yükselmediğine, aynı zamanda aşırı sıcak hava olaylarının sıklığı ve şiddetinin de dramatik şekilde arttığına dikkat çekerek, gelecekte Türkiye'yi daha uzun ve daha yıkıcı sıcak hava dalgalarının beklediği uyarısında bulundu.

1950'DEN 2025'E UZANAN İKLİM ANALİZİ

İTÜ Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Barış Önol ile meteoroloji mühendisi Tolga Karakaya tarafından yürütülen araştırmada, 1950-2025 dönemine ait günlük maksimum sıcaklık verileri detaylı şekilde incelendi.

Araştırmada, uluslararası iklim çalışmalarında kullanılan "Sıcak Hava Dalgası Büyüklük İndeksi (HWMId)" esas alınarak Türkiye genelindeki sıcak hava dalgalarının zamansal ve bölgesel değişimi analiz edildi.

Elde edilen bulgular, son yıllarda sıcak hava dalgalarının hem daha uzun sürdüğünü hem de çok daha yüksek sıcaklıklara ulaştığını ortaya koydu.

YAZ SICAKLIKLARI SÜREKLİ YÜKSELİYOR

Araştırmaya göre 1970-1990 yılları arasında Türkiye'de yaz mevsimi ortalama sıcaklıkları 22-23 derece seviyelerinde seyrediyordu.

Ancak 2000'li yıllardan itibaren hızlanan küresel ısınma etkisiyle bu ortalama 24-25 dereceye yükseldi.

En dikkat çekici veri ise 2024 yılına ait oldu. Türkiye'de ortalama yaz sıcaklığı 26,1 dereceye ulaşarak tüm zamanların rekorunu kırdı.

Uzmanlar, bu yükselişin yalnızca sıcak geçen birkaç yazdan ibaret olmadığını, iklim sisteminde kalıcı bir değişimin göstergesi olduğunu vurguluyor.

2023 VE 2025 TARİHE GEÇTİ

Araştırmanın en çarpıcı sonuçlarından biri 2023 ve 2025 yazlarında yaşanan aşırı sıcak hava dalgaları oldu.

Verilere göre;

• 2023 yılında sıcak hava dalgalarının büyüklüğü referans döneme göre 7 katın üzerine çıktı.
• 2025 yılında ise bu değer yaklaşık 11 kat artarak son 75 yılın en güçlü sıcak hava dalgası olarak kayıtlara geçti.

Bilim insanları, bu seviyedeki sıcak hava dalgalarının geçmişte neredeyse hiç görülmediğine dikkat çekiyor.

2024 EN SICAK YIL AMA EN ŞİDDETLİ DALGA DEĞİL

Araştırma, ortalama sıcaklık ile sıcak hava dalgası şiddetinin her zaman aynı doğrultuda ilerlemediğini de ortaya koydu.

Her ne kadar 2024 yılı ortalama sıcaklık rekoru kırmış olsa da, sıcak hava dalgalarının büyüklüğü açısından 2023 ve 2025 yılları daha ekstrem olarak değerlendirildi.

Uzmanlara göre sıcak hava dalgalarının oluşumunda;

• Atmosferik blokajlar
• Sıcak hava taşınımı
• Deniz yüzeyi sıcaklıkları
• Kuraklık
• Toprak nemi
• Küresel iklim sistemleri

birlikte etkili oluyor. Bu nedenle yalnızca ortalama sıcaklık değerleri, aşırı sıcak olaylarını açıklamaya yetmiyor.

ANTALYA'DA SICAK GÜN SAYISI 40'A ÇIKABİLİR

Araştırmada yer verilen gelecek projeksiyonları ise oldukça dikkat çekici.

1976-2005 döneminde;

• İstanbul
• Ankara
• Antalya
• Konya
• İzmir

gibi büyük şehirlerde yılda ortalama 3-5 gün sıcak hava dalgası yaşanırken, 2021-2050 döneminde bu sürenin önemli ölçüde artacağı öngörülüyor.

Tahminlere göre;

• İstanbul, Ankara ve Konya'da yılda yaklaşık 16 gün,
• Antalya'da 18 gün,
• İzmir'de ise 23 güne kadar sıcak hava dalgası görülebilecek.

Daha uzun vadeli projeksiyonlarda ise tablo daha da ağırlaşıyor.

2051-2080 döneminde;

• İstanbul ve Ankara'da yaklaşık 38 gün,
• Antalya ve Konya'da 40 gün,
• İzmir'de ise 53 güne kadar sıcak hava dalgası yaşanabileceği öngörülüyor.

UZMANLARDAN UYUM ÇAĞRISI

Bilim insanları, elde edilen sonuçların Türkiye ve Doğu Akdeniz'de iklim rejiminin önemli ölçüde değiştiğini gösterdiğini belirtiyor.

Araştırmacılar, aşırı sıcakların daha doğru tahmin edilebilmesi için meteorolojik erken uyarı sistemlerinin güçlendirilmesi, şehirlerin iklim değişikliğine uyum sağlayacak şekilde planlanması ve sıcak hava dalgalarına karşı sağlık, tarım ve su yönetimi başta olmak üzere kapsamlı uyum politikalarının hayata geçirilmesi gerektiğini vurguluyor.

Uzmanlara göre, sıcak hava dalgalarının bundan sonraki yıllarda daha sık, daha uzun ve daha şiddetli yaşanması beklenirken, alınacak önlemler hem insan sağlığı hem de ekonomik kayıpların azaltılması açısından büyük önem taşıyor.